Jak prywatyzować spółkę Skarbu Państwa z zachowaniem kontroli? Praktyczny model z wykorzystaniem ZCP i „złotej akcji”

Jak prywatyzować spółkę Skarbu Państwa z zachowaniem kontroli? Praktyczny model z wykorzystaniem ZCP i „złotej akcji”

Proces prywatyzacji spółek z udziałem Skarbu Państwa powraca dziś na nowo w dyskusjach gospodarczych i legislacyjnych. Coraz częściej poszukuje się rozwiązań pozwalających na otwarcie kapitałowe spółek publicznych, przy jednoczesnym zachowaniu wpływu państwa na kluczowe decyzje strategiczne.
W niniejszym opracowaniu przedstawiamy praktyczny model takiego procesu, bazujący na wydzieleniu zorganizowanej części przedsiębiorstwa (ZCP) i wykorzystaniu konstrukcji „złotej akcji” opartej na przepisach Kodeksu spółek handlowych.

Etap 1. Wydzielenie zorganizowanej części przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 55¹ Kodeksu cywilnego, zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa stanowi wyodrębniony organizacyjnie i finansowo zespół składników materialnych i niematerialnych, przeznaczony do realizacji określonych zadań gospodarczych.

Na podstawie art. 529 §1 pkt 4 k.s.h., podział spółki kapitałowej może nastąpić przez wydzielenie, polegające na przeniesieniu części majątku na spółkę nowo zawiązaną. W praktyce jest to skuteczne narzędzie do utworzenia nowego podmiotu o profilu rynkowym, przy zachowaniu transparentności i sukcesji prawnej.

Wydzielony ZCP może zostać wniesiony do nowej spółki w formie aportu, w zamian za objęcie udziałów przez Skarb Państwa lub spółkę matkę. To klasyczny model restrukturyzacji, stosowany m.in. w energetyce, transporcie i sektorze przemysłowym.

Etap 2. Zachowanie kontroli państwa – złota akcja

Po wydzieleniu nowego podmiotu pojawia się kluczowe pytanie:
Jak zapewnić Skarbowi Państwa realny wpływ na decyzje strategiczne po sprzedaży większości udziałów prywatnym inwestorom?

Odpowiedź przynosi art. 354 §1 k.s.h., który pozwala przyznać akcjonariuszowi tzw. uprawnienia osobiste (personal rights). Mogą one obejmować m.in.:

• prawo powoływania lub odwoływania członka rady nadzorczej,
• prawo weta wobec uchwał dotyczących połączenia, przekształcenia czy zbycia ZCP,
• prawo zatwierdzania zmian w składzie zarządu,
• prawo do zgody na zbycie strategicznych aktywów.

W przeciwieństwie do klasycznego uprzywilejowania akcji (art. 351 k.s.h.), „złota akcja” ma charakter osobistego przywileju akcjonariusza, a nie cechy tytułu własności. Dzięki temu przywilej nie jest zbywalny, nie przechodzi na kolejnych nabywców akcji i może być przypisany wyłącznie Skarbowi Państwa.

Etap 3. Ograniczenia i perspektywy

Warto zauważyć, że zgodnie z art. 351 §2 k.s.h., uprzywilejowanie w zakresie prawa głosu nie dotyczy spółek publicznych. To oznacza, że po wejściu nowo utworzonych spółek na giełdę, przywileje głosowe związane z akcjami nie mogłyby być utrzymane.
Tym bardziej uzasadnione jest przyjęcie konstrukcji „złotej akcji”, opartej na uprawnieniach osobistych, które mogą funkcjonować również po wejściu spółki na rynek regulowany.

Etap 4. Zastosowanie modelu w praktyce

Model ten pozwala na skuteczne połączenie celów gospodarczych i interesu publicznego:

• z jednej strony umożliwia pozyskanie kapitału prywatnego i zwiększenie efektywności zarządzania,
• z drugiej strony zapewnia państwu kontrolę nad decyzjami strategicznymi, takimi jak sprzedaż aktywów, zmiana profilu działalności czy połączenia.

W doktrynie (por. T. Piotrowski, Dopuszczalność złotej akcji w polskim systemie prawa spółek, 2016) przyjmuje się, że przyznanie takich uprawnień osobistych jest zgodne z zasadą swobody kształtowania treści statutu i nie narusza zasady równego traktowania akcjonariuszy.

Podsumowanie

Prywatyzacja spółek z udziałem Skarbu Państwa poprzez wydzielenie ZCP i przyznanie Skarbowi Państwa „złotej akcji” to rozwiązanie, które łączy racjonalność ekonomiczną z zabezpieczeniem interesu publicznego.
To także kierunek, w którym — zgodnie z trendami europejskimi — zmierza współczesne prawo gospodarcze: większa efektywność, większa transparentność, ale też trwałe mechanizmy ochrony państwa przed utratą kontroli nad strategicznymi aktywami.

---

Opisana koncepcja została opracowana i wdrożona przez Instytut Prawa Spółek i Inwestycji Zagranicznych Sp. z o.o., w ramach kompleksowej obsługi prawnej procesu restrukturyzacji jednej z dużych spółek z udziałem Skarbu Państwa.

Naszym celem było opracowanie modelu umożliwiającego kapitalizację wyodrębnionych części przedsiębiorstwa, przy jednoczesnym zachowaniu strategicznej kontroli państwa nad działalnością kluczową dla gospodarki.

Zespół Instytutu przygotował:

• analizę prawną i koncepcję podziału spółki przez wydzielenie,
• opracowanie modelu przeniesienia zorganizowanych części przedsiębiorstwa,
• projekt umowy i statutu nowej spółki z zastosowaniem uprawnień osobistych Skarbu Państwa (tzw. złotej akcji),
• oraz propozycję mechanizmów zapewniających zgodność z przepisami Kodeksu spółek handlowych i zasadami transparentności.

Realizacja tego projektu potwierdziła, że prywatyzacja i ochrona interesu publicznego mogą współistnieć w jednym, racjonalnie zaprojektowanym modelu korporacyjnym.

Jeśli Twoja spółka lub instytucja planuje proces restrukturyzacyjny, przekształcenie lub prywatyzację z udziałem Skarbu Państwa, zapraszamy do kontaktu z naszym zespołem ekspertów.